De titel ‘Ik heb je liefgehad’ is genomen uit het Bijbelboek Apocalyps (Openbaringen). Het zijn de woorden die de verrezen Jezus Christus spreekt tot de arme, onaanzienlijke christengemeente van Filadelfia. “Ik zal zorgen dat zij die behoren tot de synagoge van de Satan, die zeggen dat zij Joden zijn en zij zijn het niet maar liegen, ja, Ik zal maken dat zij komen en zich voor uw voeten neerwerpen, en erkennen dat Ik u heb liefgehad” (Openb. 3,9).

KatholiekeBijbel.nl | Katholieke Bijbelstichting | Katholieke Bijbelstichting

Filadélfia
7 En schrijf aan de engel van de kerk te Filadélfia:
Zo spreekt de heilige, de waarachtige,
die de sleutel van David heeft,
die opent en niemand sluit,
die sluit en niemand opent:
8 Ik ken uw daden. Zie, Ik heb voor u een deur opengezet die niemand kan sluiten.
Al is uw kracht gering, gij hebt mijn woord bewaard en mijn naam niet verloochend.
9 Ik zal zorgen dat zij die behoren tot de synagoge van de Satan,
die zeggen dat zij Joden zijn en zij zijn het niet maar liegen,
ja, Ik zal maken dat zij komen en zich voor uw voeten neerwerpen,
en erkennen dat Ik u heb liefgehad.
10 Omdat gij mijn woord standvastig hebt bewaard,
zal Ik u bewaren in het uur der beproeving, dat over heel de wereld zal komen,
om de bewoners der aarde op de proef te stellen.
11 Ik kom spoedig! Houd vast wat gij hebt, laat niemand u de kroon ontroven.
12 Wie overwint, hem zal Ik maken tot een zuil in de tempel van mijn God;
die zal hij nimmer meer verlaten. En ik grif op hem de naam van mijn God
en de naam van de stad van mijn God, het nieuwe Jeruzalem,
dat van mijn God uit de hemel neerdaalt, en de nieuwe naam die Ik draag.
13 Wie oren heeft, hore wat de Geest tot de kerken zegt.

Geschiedenis
Dilexi te verwijst naar de vierde en laatste Encycliek van Paus Franciscus, Dilexit nos, over de menselijke en goddelijke liefde van het hart van Jezus Christus van 24 oktober 2024. Hiermee wordt het onderwerp liefde van Christus voor de menselijkheid voortgezet. (DT, Inleiding)
In de inleiding wordt uitgelegd dat een deel van het concept van exhortatie Dilexi te tijdens de laatste jaren van het pontificaat van Franciscus al was voorbereid en dat Leo XIV dit als erfenis heeft ontvangen, waaruit hij voort heeft gebouwd met zijn eigen bijdragen. (DT, 3)

Hoofdthema’s
In Dilexi te, staat paus Leo XIV stil bij armoede als een structureel en universeel probleem dat alle samenlevingen treft. (DT, hfdst. I)

Deze exhortatie hekelt ten stelligste zowel de structurele ongelijkheid als de toename van ongelijkheden. Ondanks alle inspanningen om armoede uit te roeien, blijkt dit niet voldoende in een wereld waarin subtielere maar even schadelijke nieuwe vormen van uitsluiting toenemen. (DT, hfdst. I) Hiertegenover benadrukt de exhortatie de noodzaak van een diepe ´culturele transformatie´. Een transformatie die de modellen van rijkdom en succes die enkelen bevoorrechten en meerderheden uitsluiten kan betwisten. (DT, hfdst. I)

Inhoud
De apostolische exhortatie Dilexi te bestaat uit een korte inleiding en vijf hoofdstukken.[1]

Hoofdstuk 1: Enkele onmisbare woorden (DT, hfdst. I)
Leo XIV herinnert de lezers eraan dat geen enkele blijk van genegenheid onbeduidend is, vooral als die is gericht tot iemand die lijdt. Hij verbindt deze ervaring met de overtuiging dat de liefde voor Christus niet los van de liefde voor de armen kan worden gezien. De tekst onderstreept dat de Heer in de armen, verstoken van macht en grootheid, blijft spreken en zich laat zien.

Hoofdstuk 2: God kiest voor de armen (DT, hfdst. II)
De Brief werkt het idee uit dat de nabijheid van God bij de zwaksten geen bijkomende zaak is, maar een essentieel kenmerk van het Christelijk geloof. In de Bijbel valt te lezen dat God naar het geroep van degenen die lijden luistert en voor ze opkomt. Deze opstelling komt ten volle tot uiting in Jezus Christus, die de menselijke armoede vanaf zijn geboorte in een stal tot aan zijn sterven aan het kruis op zich nam.

Hoofdstuk 3: Een Kerk voor de armen (DT, hfdst. III)
In dit hoofdstuk wordt uitgelegd dat het ideaal “een arme Kerk voor de armen” niet een nieuwe slagzin is. Het is een in het Evangelie diepgewortelde overtuiging die sinds het ontstaan van het Christendom wordt beleefd. In het document worden zeer uiteenlopende uitdrukkingen met dezelfde bezieling uit de geschiedenis geciteerd.

Hoofdstuk 4: Een verhaal dat voortduurt (DT, hfdst. IV)
In het vierde hoofdstuk wordt de geschiedenis van de Kerk in relatie tot de armen van de afgelopen 150 jaar besproken en wordt dit in het kader van de Sociale Leer van de Rooms-Katholieke Kerk geplaatst.

Hoofdstuk 5: Een constante uitdaging (DT, hfdst. V)
Het laatste hoofdstuk vertelt over het omkijken naar de armen als een terugkerend thema binnen het Christendom en een oproep die tijdperken, samenlevingen en gelovigen ontstijgt. De Paus stelt dat liefde voor de armen niet zomaar een zorgtaak is, maar eerder een graadmeter die de trouw aan het Evangelie garandeert en elke kerkelijke vernieuwing leidt.

Al in de titel onthult deze exhortatie een connectie met Dilexit nos, Hij heeft ons liefgehad, de laatste encycliek van paus Franciscus, en de tekst is in zekere zin de voortzetting daarvan. ‘Het is geen tekst over de sociale leer van de Kerk, noch analyseert het specifieke kwesties. Integendeel, het zet de fundamenten van de Openbaring uiteen en benadrukt de krachtige band tussen de liefde van Christus en Zijn oproep aan ons om dicht bij de armen te komen’, zo laat de persdienst van het Vaticaan weten.

“Liefde voor de Heer… is één met liefde voor de armen”, schrijft paus Leo. “Dit is daarom onlosmakelijk met elkaar verbonden: Jezus zegt: “Al wat gij gedaan hebt voor een dezer geringsten van mijn broeder, hebt gij voor mij gedaan”. “Daarom”, zo vervolgt de paus, “is dit geen kwestie van louter menselijke vriendelijkheid, maar een openbaring: contact met hen die nederig en machteloos zijn, is een fundamentele manier om de Heer van de geschiedenis te ontmoeten”.

Terug naar het Evangelie

De paus ziet ook christenen die negatief staan tegenover de focus op de armen. “Het feit dat sommigen liefdadigheidswerken afwijzen of belachelijk maken, alsof dit obsessie zijn van enkelen en niet het brandende hart van de missie van de Kerk”, zegt paus Leo, “overtuigt me van de noodzaak om terug te komen bij het Evangelie en dat opnieuw te lezen, opdat we niet het risico lopen het te vervangen door de wijsheid van deze wereld.”

De paus verwijst ook naar christenen die ons voorgingen: “De woorden van de heilige Johannes Chrysostomus en de heilige Augustinus blijven de Kerk vandaag verlichten: de eerste spoort ons aan om Jezus te eren in het lichaam van de armen, met de vraag welke zin het heeft om altaren gevuld te hebben met gouden vaten terwijl Christus uitgeput van de honger net buiten de kerk ligt; de laatste beschrijft de armen als “de sacramentele aanwezigheid van de Heer”, waarbij hij in de zorg voor de armen een tastbaar bewijs ziet van de oprechtheid van het geloof: “Iedereen die zegt God lief te hebben en geen medelijden heeft met de behoeftigen, liegt.”

Oproep aan elke gedoopte

Dilexi te bevat een oproep aan elke gedoopte, waarmee iedereen wordt aangespoord zich concreet in te zetten voor de verdediging van en de bevordering van de zwaksten: “Alle leden van het volk van God hebben de plicht om hun stem te laten horen, zij het op verschillende manieren, om dergelijke structurele problemen aan de kaak te stellen.”

Dilexi te werd oorspronkelijk begonnen door Franciscus. Paus Leo XIV – die als religieus en later missionair bisschop zoveel van zijn leven met de armen heeft gedeeld en zich door hen heeft laten evangeliseren – heeft het zich eigen gemaakt, aldus de persdienst van het Vaticaan.

Helder en indrukwekkend

Mgr. De Korte, referent voor Kerk en Samenleving, ontving de tekst kort voor publicatie en reageert. Hij beschrijft Dilexi te als een heldere en indrukwekkende exhortatie: “Deze exhortatie van paus Leo kan inspireren om ons in het welvarende Nederland te blijven inzetten voor de armen in eigen land en de hele wereld. Iedere mens heeft immers een unieke waardigheid als schepsel van God. Ik hoop dat deze pauselijke aansporing velen zal bemoedigen om te streven naar meer sociale gerechtigheid en het beschermen van de aarde als Gods eigendom. Juist de armen zijn de eerste slachtoffers van de wereldwijde klimaatverandering.”

In nauwe verbondenheid met zijn voorganger Franciscus heeft paus Leo een heldere en indrukwekkende apostolische exhortatie geschreven. Het vormt een aansporing om de armen lief te hebben. De titel Dilexi te verwijst naar de Apocalyps 3 vers 9. Het gaat daar over de kleine christengemeenschap van Filadelfia. Een groep christenen met weinig kracht maar geliefd door God.

Jezus is zelf een arme Messias zonder macht. In iedere arme is Christus zelf zichtbaar. Christenen moeten daarom gevoelig zijn voor de noden van de armen en luisteren naar hun roepstem. In veel landen wordt wel economische groei gerealiseerd maar geen integrale menselijke ontwikkeling. Wij zien in veel landen sommigen in grote welstand leven terwijl anderen het meest noodzakelijke moeten ontberen. In dat kader spreekt paus Leo over zondige structuren die armoede en extreme ongelijkheid veroorzaken.

In het voetspoor van zijn voorgangers pleit paus Leo voor een Kerk van en voor de armen. Armen zijn geen objecten van liefdadigheid maar subjecten die hun eigen leven kunnen vormgeven. Hij citeert meerdere stemmen uit de geschiedenis van de Kerk. De paus hanteert een breed armoedebegrip en vraagt om zorg voor zieken, gevangenen en migranten. Christelijke liefde kent geen grenzen en vraagt om zowel gebed als concrete actie.

Paus Leo verwijst uitgebreid naar meerdere getuigen van evangelische liefde vanaf de middeleeuwen tot recente tijden. De paus plaatst zijn aansporing in de voortgaande lijn van het katholiek sociaal denken sinds Rerum Novarum (Over nieuwe dingen) van 1891.

Deze exhortatie van paus Leo kan inspireren om ons in het welvarende Nederland te blijven inzetten voor de armen in eigen land en de hele wereld. Iedere mens heeft immers een unieke waardigheid als schepsel van God. Ik hoop dat deze pauselijke aansporing velen zal bemoedigen om te streven naar meer sociale gerechtigheid en het beschermen van de aarde als Gods eigendom. Juist de armen zijn de eerste slachtoffers van de wereldwijde klimaatverandering.
 
Aan de slag met ‘Dilexi te’: 7 initiatieven die je hier en nu kan nemen | Otheo

Ontdek enkele mogelijkheden om handen en voeten te geven aan de exhortatie in jouw parochie, vereniging, op school, in je zorgvoorziening, gezin,…

1 Maak meer tijd voor mensen in armoede

Als er één iets is waartoe de exhortatie onophoudelijk aanspoort, dan is het om armen meer nabij te zijn. Vraag je eens af hoe vaak jij mensen in armoede ontmoet. Heb daarbij aandacht voor de diverse vormen van armoede die er bestaan.

Op welke manier zou je meer tijd kunnen maken voor mensen in diverse situaties van armoede, persoonlijk en als groep?

Bezoek je regelmatig ouderen, zieken, eenzamen,…?
Loop je voorbij aan bedelaars of durf je een gesprekje met hen aan te knopen?
Ken je de vluchtelingen die te gast zijn in een gezin in de buurt? Ga eens naar hen toe.
Organiseer je al onthaalmomenten waarop eenzame mensen elkaar kunnen ontmoeten bij een tasje koffie en een luisterend oor kunnen vinden bij iemand van jullie?
Krijgen kinderen of jongeren de kans om tijdens lesmomenten of activiteiten in je vereniging concreet in contact te komen met mensen in armoede?
Organiseer je solidariteitsacties of -maaltijden?
Zie je kansen om een sociale moestuin te creëren? Ook dat kan een plek van ontmoeting zijn.

2 Laat mensen in armoede zelf meewerken en -denken

Paus Leo geeft in Dilexi te aan dat hij het heel belangrijk vindt dat mensen in armoede als subjecten worden gezien, en niet louter als objecten van onze naastenliefde worden behandeld.
Vanuit hun reële ervaringen kunnen mensen in armoede ons heel wat leren.
Vanuit hun reële ervaringen met armoede hebben ze heel wat te leren aan mensen die niet onder die armoede gebukt gaan. Bovendien zijn ze ook altijd méér dan iemand met een welbepaald probleem.

In hoeverre krijgen mensen in diverse situaties van armoede een stem in jouw werking?

Zijn ze voldoende vertegenwoordigd in de diverse organen van je werking?
Apprecieer je de inbreng van deze mensen evenzeer als die van anderen?
Organiseer je soms luistermomenten, waarin eenzamen, vluchtelingen of mensen met financiële moeilijkheden zelf hun verhaal kunnen vertellen en zo anderen bewust kunnen maken van hun noden?
Laat mensen in armoede zelf een project in handen nemen en vermijd dat het een initiatief wordt van en voor mensen in dezelfde situatie, zodat een zo divers mogelijk publiek erin betrokken is.

3 Ontmasker structurele drempels

Meermaals benoemt paus Leo armoede als het gevolg van structurele zonden. Vaak hebben we geen vat op het geheel van die structuren, maar we kunnen wel de structuren in onze eigen werking onder de loep nemen.

Welke hindernissen schuilen er in je werking voor volledige deelname van mensen in een bepaalde situatie van armoede? Wat creëert uitsluiting in plaats van inclusie?

Tot wie richten we ons bij de uitnodiging voor activiteiten? Spreken we groepen in eenzaamheid of met materiële noden gericht aan? Is de taal die we spreken begrijpelijk voor iedereen?
Verspreiden we info enkel digitaal of is die ook toegankelijk voor mensen zonder laptop of smartphone?
Wat is er nodig opdat deze mensen zich even welkom voelen als anderen?
Is de prijs die we vragen niet te hoog en zijn er mogelijkheden om daarover te spreken?
Is er op school voldoende aandacht voor de omstandigheden waarin kinderen en jongeren leven of worden ze enkel beoordeeld op hun effectieve prestaties?

4 Ontmasker eigen vooroordelen

Vaker dan we willen, leven we met vooroordelen tegenover mensen in armoede. Het zou hun eigen schuld zijn, ze zouden alleen maar willen profiteren en lui zijn,… Elke waarachtige ontmoeting vraagt bijgevolg om de blik van het hart te vernieuwen, zo stelt Dilexi te.

Stel je voor dat de bedelaar aan de winkel om de hoek morgen bij jouw thuis op bezoek komt. Wat gaat er op dat moment aan gedachten en gevoelens door je heen? Noteer eerlijk welke vooroordelen je opmerkt, ook al schaam je je ervoor.

Op welke manier zou je deze vooroordelen kunnen ombuigen? En ben je daartoe bereid?

Lees ook 10 Bijbelpassages om te herontdekken volgens ‘Dilexi te’
Lees het volledige artikel

5 Verdiep je samen in fragmenten uit Dilexi te

De exhortatie bevat veel inspirerende fragmenten om in gespreksgroepen over uit te wisselen. Het kan voor alle deelnemers een kans zijn om het hart meer open te stellen voor mensen in armoede en zich gemotiveerd te voelen om mee de schouders te zetten onder concrete initiatieven.

Welke fragmenten zou je kunnen gebruiken?

In principe kan elk fragment dienen, maar kijk zeker eens naar:

de diverse bijbelpassages over Gods liefde voor de armen;
de verschillende kerkvaders, heiligen en andere pioniers in armoedebestrijding die Dilexi te vernoemt.
Je zou er iemand uit kunnen kiezen en diens levensverhaal of een tekst van hem of haar als uitgangspunt van gesprek nemen. Misschien is je ziekenhuis, school of parochie wel verbonden met een van deze voorlopers? Een extra kans om zijn of haar inspiratie te herontdekken en ze nog meer te verankeren in de eigen werking.

paragrafen 68-72, die in het bijzonder interessant zijn voor mensen die werkzaam zijn in het onderwijs. Hierin herinnert de paus eraan dat onderwijs altijd al de grootste uitdrukking van de christelijke naastenliefde is geweest.
Je kan ook een werkvorm koppelen aan het gesprek. De mensen uit het gespreksgroepje zouden bijvoorbeeld samen ‘10 geboden om mensen in armoede meer in ons hart te sluiten’ kunnen opstellen op basis van de zaken die ze samen hebben besproken. Het resultaat kan vervolgens gedeeld worden met een bredere groep door het zichtbaar uit te hangen, uit te delen,…

6 Ga op zoek naar partners voor materiële hulp

Hoewel de paus beklemtoont dat het enorm belangrijk is om te strijden tegen onrechtvaardige structuren die diverse vormen van armoede in de hand werken, erkent hij ook dat mensen in eerste instantie soms gewoon concrete materiële hulp nodig hebben.

Dat is niet altijd eenvoudig op je eentje. Probeer een netwerk aan te leggen en ga op zoek naar partners die je in die materiële hulp kunnen ondersteunen wanneer die nood zich vanuit een persoonlijke ontmoeting met iemand in armoede opdringt.

Denk daarbij aan andere organisaties of verenigingen en de lokale overheid, maar zeker ook aan andere christelijke kerken of andere religieuze gemeenschappen in je buurt. Sociale ondersteuning kan een mooi project zijn dat nieuwe verbindingen creëert. Die verbindingen kunnen de eigen werking niet alleen stimuleren, maar ook van binnenuit vernieuwen.

7 Verweef concrete actie en gebed

Naar het voorbeeld van zovele heiligen die armoedebestrijding tot hun kracht maakten, benadrukt Dilexi te dat actie en gebed nooit van elkaar kunnen worden gescheiden.

Deze oproep kan een aanzet zijn om:

stille aanbiddingsmomenten aan te bieden met rechtvaardigheid en broederschap als thema;
de liturgische omhalingen voor mensen in armoede duidelijker aan te kondigen en te kaderen binnen het geheel van de liturgie;
eenzamen, vluchtelingen,… uitdrukkelijk te betrekken in taken tijdens liturgische momenten (als lector, misdienaar, onthaalmedewerk(st)er,…);
inclusieve ontmoetingsmomenten te creëren voor of na de liturgische viering;
de gemeenschap te vragen om concrete voedingswaren en verzorgingsproducten in een mand bij het altaar te verzamelen;
tijdens concrete solidariteitsacties buiten de liturgie ook een gebedsmoment in te lassen.